İşaret Dili Nedir? Nerelerde Kullanılır?

İşaret dili nedir sorusunu kısaca şöyle cevap verebiliriz. İletişimde, anlatılmak istenen şeyi karşı tarafa iletmek için görsel kanalı kullanan dillere verilen addır. El işaretlerinin yanında el dışı işaretler ile ifade edilirler. İşaret dilleri kendilerine ait kelime dağarcığı ve dil bilgisel yapısı olan doğal dillerdir. İşaret dilleri evrensel olmamakla beraber, aralarında çarpıcı benzerlikler de bulunur.

İşaret Dilinin Ortaya Çıkışı ve Hayatımızdaki Önemi

Dilbilimciler, hem konuşma yoluyla hem de işaret yoluyla yapılan iletişimi doğal dil sayarlar. Bu da şu demektir. Her ikisi de soyut, uzun süren bir süreç içerisinde planlanmamış, bir evrim sonucu ortaya çıkmışlardır. İşaret dilleri sözsüz bir iletişim çeşidi olan beden dili ile karıştırılmamalıdır.

Günlük hayatta pek çoğumuz yolda yürürken sesli olarak değil elleriyle birbirlerine bir şeyler anlatan bireyleri illa ki görmüşüzdür. İşte bu bireylerin işitme engeli sebebiyle ortaya çıkan işaret dili pek çoğumuzun dikkatinden kaçar. Oysa bu dilin kullanımı işitme engelli bireyler için oldukça önemlidir.

İşitme engelli bireyler şanslıysa eğer bunu ilk ailesinden öğrenmeye başlar. Bunun dışında genellikle işitme engelliler için özel eğitim verem işitme engelliler okulllar vardır. Ve buralarda öğretilmekte olup hayatlarının sonuna kadar bu dili kullanmaktadırlar. İşitme engellilerin dili olan işaret dilinde kulaklar yerine gözler duyar, sözler yerine ise eller konuşur.

Sağırların bulunduğu toplumların olduğu her yerde işaret dilleri kullanışlı bir iletişim yolu olarak gelişmiştir. Ve aynı zamanda yerel sağır kültürlerinin temeli olmuşlardır. İşaret dili genellikle sağırlar ve ağır işitenler tarafından kullanılmaktadır. Buna rağmen fiziksel olarak konuşamayan, sesli dili medikal bir kondisyon ya da engel sebebiyle kullanamayan, veyahut sağır aile bireyleriyle birlikte bulunan sağır anne-babanın işiten çocukları (children of deaf adults, CODA) gibi bireyler tarafından da kullanılır.

Dünyada kaç tane işaret dili olduğu bilinmemektedir. Genelde her ülkenin kendi işaret dili bulunmakla beraber, bazılarında bu sayı birden fazladır. Ethnologue’un 2013 edisyonunda 137 tane işaret dili sayılmaktadır. Bazı işaret dillerinin yasal statüsü bulunurken diğerlerinin hiçbir statüsü bulunmamaktadır.

Türk İşaret Dili (TİD)

Türk İşaret Dili’nin (TİD) kökeni kesin olarak bilinmese de varsayımsal olarak kökü Osmanlı saraylarında bulunan sağırlara dayandırılmaktadır. Fatih Sultan Mehmet’ten beri sarayda sağırların olduğu ve bazı işiten insanların kendi aralarında da işaret dilini konuştukları biliniyordu. Eğitim konusunda ise ilk çalışmalar 2. Abdülhamit döneminde yapılmıştır. Bu dönemde sağırlar için çeşitli yerlerde sağır okulları açılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında açılan okullar oralist metotla çalışmaktaydı. Fakat 2000’li yıllarda bu metodun terkedilmesiyle, Türkiye’de bulunan okullar işaret dilinde eğitime geçti.

İşaret dillerinin genellikle bulunduğu bölgelerdeki konuşma dilleriyle arasında hiçbir dilbilimsel bağ bulunmaz. İşaret dili ve konuşma dili arasındaki ilişki karmaşık ve konuşma dilinden çok bulunduğu ülkeye göre değişim gösteren bir şeydir.

Not: Yazımızda bulunan bazı veriler wikipedia sayfasından derlenmiştir.